تاریخ بی قراری
تاریخ بی قراری
برگ هایی از تاریخ بی قراری. کامیار عابدی. نشر ثالث.چاپ اول . تهران1388. 1100نسخه.412 صفحه.9000تومان.
«آشنایی ام با شعر های یدلله امینی( مفتون) به سال های آغازین دهه 1360 بر می گردد. در آن سال ها من شاگرد دبیرستانی در یکی از بخش های دور افتاده شمال بودم. با آنکه در رشته ادبی درس نمی خواندم، اما دل در گروی شعر و ادبیات داشتم. فکر می کنم نخستین بار نام مفتون را بالای شعر " ارگ" دیدم. »[1]
در طول بیش از هشتاد سال از تاریخ شعر معاصر ایران هنوز کمتر پژوهش و کتابی را می توان یافت که به بررسی ریشه ای تاریخ شعر معاصر پرداخته باشد. در این میان تاریخ تحلیلی شعر اثر شمس لنگرودی یکی از تنها کتاب هایی است که شعر معاصر را به صورت گذار از آغاز تا امروز دنبال کرده و نمونه هایی از شعر معاصر در این کتاب دستچین شده است.
شعر معاصر در حال حاضر در جایگاهی است که بیش از هر وقت دیگر به نقد و نگاه و نظر و بررسی تطبیقی و تاریخی نیاز دارد. کتاب برگ هایی از تاریخ بی قراری ما کوششی در این راستا است. در این کتاب چهل گفتار در شناخت و تحلیل شعر و ادب معاصر آورده شده که همگی حاصل دست نوشته های کامیار عابدی در طول دوره نیمه اول دهه 1380 است. این گفتار ها و یادداشت ها پیش از این هر کدام در مجله یا روزنامه ای منتشر شده و اکنون در کنار هم کتاب 412 صفحه ای نقد شعر معاصر را تشکیل می دهد.
مجموعه مقالات این کتاب در موضوعات متنوع نوشته شده است. و در هر کدام از این مقالات به نقد یک شاعر پرداخته شده است. نویسنده معتقد است با وجود تنوع نوشته ها در این کتاب اما فصل مشترک هایی نیز می توان در این مجموعه مقالات جستجو کرد. فصل های مشترکی چون: خرد، زیبایی، انسان، سنت، تجدد، فرهنگ، و ایران مسلما فصل مشترک های این مجموعه مقالات هستند. با این وجود نمی توان گفت کتاب به بررسی جامع و روشنی از شعر معاصر دست یافته است.
درهرمقاله نویسنده با رجوع به نوشته ها و مصاحبه ها و نقدهای موجود در کتاب ها و روزنامه ها به بررسی شعر هر شاعر پرداخته است.
یدالله بهزاد کرمانشاهی، ولی الله درودیان، بیژن نجدی، محمد علی سپانلو، هوشنگ بادیه نشین، مفتون امینی، محمد اسلامی ندوشن، م. آزاد، احمدرضا احمدی، منصور اوجی، عمران صلاحی و... نویسندگان و شاعرانی هستند که کامیار عابدی به شعر و نوشته هایشان پرداخته است.
برخی از مقالات این کتاب عبارتند از: نجواهای تلخ، در خجستگی نام ایران، بیگانه ای در شهر، با خوشه های دستچین از باغ، از شب نیاز تا دخت پری وار، چند تحلیل از جریان شعر معاصر، در ستایش عقل سلیم فرهنگی و... مقالات دیگر. در پایان هر مقاله نیز نویسنده توضیحات لازم را درباره موضوعات مطرح شده آورده و منابع را نیز معرفی کرده است.
کامیار عابدی از صاحب نظران شعر معاصر فارسی است که پیش از این کتاب هایی چون: از مصاحبت آفتاب، به یاد میهن، در زلال شعر، تنها از یک برگ، تپش سایه دوست، ترنم غزل، شبان بزرگ امید و کتاب های دیگری در زمینه ادبیات فارسی منتشر کرده است.
«یکی از آسیب هایی که در شعر معاصر ما دیده می شود، به آسانگیری و مخاطب زدگی مربوط است. این نقص اغلب در سروده های شاعرانی است که بیش از اندازه لازم به زبان معاصر و گفتاری روی می آورند. یعنی آنقدر شعر را به سادگی می رسانند که به مرزهای ابتذال نزدیک می شود. پیش بردن شعر با تصویر نیز چندان آسان نیست. زیرا شاعرانی چند برای دوری از مخاطب زدگی و آسانگیری به صورت های خیال انتراعی می گرایند. و در این راه تا جایی پیش می روند که نه تنها خوانندگانشان را به حداقل می رسانند بلکه موضوع تفکر شاعرانه را به آستانه کم رنگ شدن هدایت می کنند»[2]
پی نوشت:
[1]صفحه 69 کتاب از مقاله با خوشه های دستچین از باغ
[2]صفحه 279 کتاب از مقاله چند تحلیل از جریان شعر معاصر
شعر اجتماعی
شعر اجتماعی
وهم و واقعیت، پژوهش در خاستگاه های شعر.کریستوفر کادول. مترجم: کاظم فیروزمند.نشرثالث.چاپ اول . تهران.1391.1100نسخه.368صفحه.11000تومان.
«شعر یکی از دیرین ترین فعالیت های هنری ذهن آدمی است. وقتی نمی توان آن را به صورت جداگانه در هنر ادبی اولیه قومی یافت به این سبب است که در آن زمان با ادبیات به طور کلی، محمل تاریخ، دین، جادو و حتی قانون آمیخته و مطابق بوده است. آنجا که ادبیات اولیه قومی متمدن محفوظ مانده است، می بینیم که صورتی تقریبا یکسر شاعرانه دارد یعنی موزون با آهنگین است. اقوام یونانی، اسکاندیناوی، انگلوساکسون، رومی، هندی، چینی، ژاپنی و مصری نمونه های این تعمیم اند.»[1]
کریستوفر کادول در این کتاب به بررسی سرچشمه های شعر می پردازد. وی سرچشمه شعر را زبان می داند و زبان را نیز فرآورده اجتماع می شمارد. بنابر این دیدگاه، شعر نمی تواند جدا از مطالعاتی اجتماعی بررسی شود. وی معتقد است هنر محصول جامعه است و بیرون از هنر رفتن قرار گرفتن در درون جامعه است.
در نقد هنری ارزش ها در یک چشم انداز یا جهان بینی ردیف و ادغام می شوند که نگاهی کلی تر به هنر از بیرون است. این نگاهی فعال است، مستلزم ارتباط زنده فعالی با هنر و نه تامل و درنگی سرد و بی تفاوت در آن و بنابراین مستلزم نگرشی همانقدر فعال به هنر، با محتوایی قدرتمند و انفجاری است و نگرشی است به هنر، نه به جامعه یا به ذهن.
فقط یک جامعه شناسی راستین وجود دارد که ارتباط عام زنده محصولات عقیدتی جامعه با یکدیگر و با حیات عینی را آشکار می سازد و آن ماتریا لیسم تاریخی است که مبنای پژوهش این کتاب است.
وی شعر را یکی از دیرینه ترین فعالیت ذهن بشر می داند و موضوع پژوهش خود را از خاستگاه اولیه شعر که زبان گفتار و زبان جادویی است آغاز می کند و آرام آرام به شعر مدرن نزدیک می شود. وی با توجه به نظریات زیباشناسی کانت، هگل، دکارت، اسپینوزا و مارکس مطالعات خود درباره هنر و به خصوص شعر را دنبال می کند.
وی شعر را یکی از دیرینه ترین فعالیت ذهن بشر می داند و موضوع پژوهش خود را از خاستگاه اولیه شعر که زبان گفتار و زبان جادویی است آغاز می کند و آرام آرام به شعر مدرن نزدیک می شود.
این کتاب شامل 12 فصل است که عبارتند از: تولد شعر، مرگ اسطوره، پیدایش شعر مدرن، شاعران انگلیسی: دوره انباشت اولیه، شاعران انگلیسی:انقلاب صنعتی،شاعران انگلیسی: زوال سرمایه داری، ویژگی های شعر، روان و خیال، رویا ورزی شعر، سازمان هنرها، و آینده شعر. در بخش پایانی، کتابنامه و نمایه اسامی آورده شده است.
کریستوفر سنت جان اسپریگ ئر سال 1907 در پونتی به دنیا آمد. تا بیست و پنج سالگی فعالیت های مختلفی از جمله : گزارشگری، ویراستاری، دستنوشته هایی درباره هوانوردی و دنده بی نهایتی که اختراع کرد و در نشریه مهندسی اتومبیل توجه متخصصان را جلب کرد. به اضافه هفت رمان پلیسی و تعدادی شعر. اما وی در سال 1935 با نام کریستوفر کادول نخستین رمان جدی اش به نام « این دست من » را منتشر کرد. وی هم زمان نوشتن وهم واقعیت را آغاز کرد. وی سپس به حزب پاپلار پیوست که یک حزب کمونیستی بود. مرگ وی را یکی از دوستانش که در جنگ جهانی دوم کشته شد گزارش می کند. جسد وی هرگز پیدا نشد. بعد از مرگ وی همه آثارش به جز دستنوشته های هوانوردی منتشر شد. وهم واقعیت نگاه تازه ای در نقد ادبی است که در آن نظریه مارکس درباره هنر را تشریح می کند.
«بدیهی است که شعر را به شیوه های مختلف می توان داوری کرد یا با اهمیت محتوای آشکار و یا با سرزندگی رنگ آمیزی عاطفی. به شاعری که بخش تازه ای از واقعیت خارجی را به حیطه شعر می آورد علاقه بیش تری نشان می دهیم تا کسی که محتواهای آشکار نخ نمای قدیمی را تکرار می کند.»[2]
پی نوشت:
[1]صفحه 18 کتاب
[2]صفحه 254کتاب
سنگ سیاه روی سنگ سفید
سنگ سیاه روی سنگ سفید
سنگ سیاه روی سنگ سفید.نگار تقی زاده.نشرآموت.چاپ اول . تهران1390. 1100نسخه .216صفحه.5000تومان.
«شاید خواب دیده بود که هراسان بیدار شد. لحظه ای به اطرافش نگاه کرد. وقتی متوجه شد در خانه مادرش است، سرش را روی بالش گذاشت. صبح طلایی و سفید از راه رسیده بود. تمام شب را برف باریده بود. از حیاط صدای گنجشک ها به گوش می رسید. وقتی چشم هایش را گشود اولین صدایی که شنید ، سر و صدای گنجشک ها بود.»[1]
«سنگ سیاه روی سنگ سفید» دغدغههای سه زن از سه قشر متفاوت اجتماعی را مرور می کند. این رمان از سه فصل تشکیل شده و از زبان راوی دانای کل روایت میشود. در واقع فصلهای مختلف این کتاب روایتهایی به هم پیوسته دارند و رویدادها در هم دخیلند. زندگی این سه زن توسط یک مرد غریبه به هم مربوط و متصل می شود. در بخش اول که «دانه های بیهوده» برف نام دارد با زندگی یک زن و شوهر به نام خورشید و سهراب آشنا می شویم و در بخش دوم به نام «لکه های سیاه» با زندگی زنی به نام بلور که کارگر یک کارخانه است و در چند جای دیگر نیز مشغول کار است. بخش سوم "سمفونی بمب و فلسفه " نام دارد و درباره زنی عکاس و روشنفکر است که دغدغه جهانی شدن دارد ولی به زودی در می یابد که از دیدن اطراف خود غافل بوده است و در قلبش دیگر چیزی از عشق و محبت یافت نمی شود.
بخش عمده کتاب به قسمت اول و روایت زندگی خورشید و سهراب اختصاص دارد. در این فصل فضایی که شخصیت ها در آن حرکت می کنند فضایی سرد و کند تصویر شده است. نام بخش اول دانه های بیهوده برف نیز نشانگر همین فضای یخ زده است.
کوتاه ترین بخش نیز بخش پایانی به نام سمفونی بمب و فلسفه است.
نویسنده تنها به نشان دادن وضعیت این سه زن می پردازد و تلاش می کند درباره موقعیت آنها قضاوت نکند. در لابهلای محور اصلی روایت این رمان، برشی از موضوعات اجتماعی دو دهه اخیر از نگاه زنان در ارتباط با موقعیت آنها در فضای داستانی مرور میشود.
به عنوان اولین رمان بلند باید گفت نگار تقی زاده زبان رمان را می شناسد. ذهن تصویری وی به پرداخت بهتر اتمفسر داستان کمک کرده است. شخصیت ها قابل لمس هستند و خواننده دوست دارد تا انتهای داستان را پیگیری کند. اما توصیف های زیاد و مطول به بدنه روایت لطمه وارد کرده است. می توان بخش زیادی از توصیفات را به سود قصه از داستان جدا کرد. وی در حال حاضر مشغول نوشتن رمان بلند دیگری است که به زودی به اتمام می رسد.
نگار تقیزاده، متولد 1363 تبریز و دانشآموخته رشته فیلمنامهنویسی از مرکز آموزش فیلمنامهنویسی و کارگردانی تبریز است. برخی از داستانهای کوتاه او در مجموعه داستانهایی مانند «برای روزهای مبادا»منتشر شدهاند. داستان «تکههای پیانو» این نویسنده سال 86 جایزه داستان رادیو تهران را به خود اختصاص داد.
« صداها، حضور غایب زن، خستگی و هرچه که اطرافش بود به او فشار می آورد. با چشمان باز و روحی آسیب دیده به گوشه سقف چشم می دوخت و به آن زن فکر می کرد. در ذهنش او را ترسیم می کرد و مدام با خود تکرار می کرد آیا او هنوز زنده است؟»[2]
پی نوشت:
[1]صفحه 32 کتاب
[2]پشت جلد کتاب. از متن رمان
پیله تنهایی عشق
پیله تنهایی عشق
پیله تنهایی عشق ماجرای دختری است که با وجود داشتن پدری معتاد به تحصیل می پردازد؛ هم زمان مشغول کار می شود و سه خواهر و مادرش را نیز زیر پر و بال خود می گیرد.
پیله تنهایی عشق. فاطمه موسوی.نشرآموت.چاپ اول. تهران1391 .1100نسخه .280صفحه .9000تومان.
«بابا حسابی جا زده بود. من تا اون روز با این لحن باهاش حرف نزده بودم ولی برای این که میدونو خالی نکنه، بلند شد که منو بزنه. تو هوا دستشو گرفتم. چقدر مواد از بین برده بودش. چقدر این دست آب شده بود. زوری تو دستش نبود. معلوم بود داره نقش بازی می کنه. همه اینارو از مدت ها پیش می دونستم. ولی نمی خواستم قبول کنم. هر چی بود بابام بود.»[1]
پیله تنهایی عشق در شرایطی نوشته می شد که نویسنده کتاب خود در شرایط بد بیماری به سر می برد. در حقیقت عشقی که محور داستان این کتاب است نیرویی بود تا نویسنده را به زندگی دوباره اش برگرداند و شوق ماندن و نوشتن و کار کردن را در او زنده کند.
فاطمه موسوی که مدتی است از بیماری سرطان رنج می برد بعد از عرضه شدن کتاب به بازار نشر و کتابخانه ها باز جان تازه گرفته و همچنان مشغول نوشتن است.
پیله تنهایی عشق داستان با محوریت مسائل زنان، قصه دختری را روایت می کند که به همراه چهار خواهرش در شهرستانی نزدیکی تهران زندگی میگذرانند. پدر خانواده همواره در آرزوی داشتن یک پسر بوده است ولی هیچ کدام از فرزندان او پسر نشده اند و او احساس تنهایی می کند.
راوی، تنها دختر از این خانواده است که به تحصیل پرداخته و موفق می شود برای خود شغلی دست و پا کند. او با پیدا کردن شغل خانواده اش را نیز زیر پر و بال خود می گیرد و حمایت می کند. درگیری ها و ماجراهایی که در این خانواده اتفاق می افتد به رشد درونی این دختر کمک شایانی می کند.
موسوی درباره این رمان می گوید: زنان باید بدانند در موقعیت هایی مانند مادر بودن، همسر بودن و یا دختر بودن باید چگونه باشند و چگونه عمل کنند. آنها باید همواره از قدرت های درونی خود برای مسلط شدن بر مشکلات کمک بگیرند.
پیله تنهایی عشق با روایتی ساده و صمیمی و زبانی عامیانه رمانی پر کشش برای توده مردم است. قصد نویسنده نیز جذب مخاطب عام است و هرگز سعی ندارد با بیانی پیچیده مخاطبش را گیج و سردرگم کند. به همین منظور حتی جملات نیز جملات و کلمات عامیانه است. همانگونه که خود راوی از سوادی متوسط برخودار است از زبانی متوسط نیز برای بیان داستانش کمک می گیرد.
شخصیت های این داستان زنانی هستند درموقیعت های گوناگون که تلاش می کنند بر ترس ها و ضعف هایشان چیره شوند. خود نویسنده در این باره می گوید: من نسبت به ترس ها و ضعف های برخی آدم های ضعیف پیرامونم ترحم نمی کنم بلکه از آنان دوری می گزینم. چرا که فکر می کنم مسئول همه ترس ها و ضعف ها خود انسان ها هستند. من اصطلاح شیر بودن را که برخی اوقات درباره یک زن به کار می برند خیلی دوست دارم و اعتقاد ندارم زنان باید مانند برخی زنان زمان گذشته در مطبخ ها، پنهانی با دامنشان اشک هایشان را پاک کنند.
می توان گفت که زندگی خود نویسنده نمونه خوبی است برای چنین مبارزه ای. وی با تمام نیروی خود در مقابل بیماری ایستادگی می کند و امید است به سلامت از این مرحله سخت زندگی پیروز بیرون آید. همانطور که تاکنون با همه توان ادامه داده است.
« موهاشو از تو صورتش کنار زدم. گفتم باشه خوشگل خانوم و خم شدم بوسیدمش. با صدای شوهر مستاجر بالایی رو به رو شدم. سلام کرد. خواستم به روی خودم نیاورم و فقط برگردم نگاهش کنم. ازش متنفر بودم. اینو خودش از رفتار سردم فهمیده بود. از اینکه انقدر وقیح بود ازش بدم می اومد. با این که زنش کنارش بود، ولی بازم به چشم چرونیش ادامه می داد. اینقدر از خود راضی بود که دلم می خواست گردنشو بشکونم. تمام دعواهاشونم سر این رفتار غلط مرده بود. در حالی که از کنارش رد می شدم. گفتم: دوباره گرد و خاک کردید مسلم خان. نمی شه وقتی زنت شاهکاراتو کشف می کنه، بلند به زبون نیاره حداقل بچه هات نشنوند یه وقت تو خجالت بکشی؟ گفت: زنه دیگه مثل تو! همه تون فکراتون قد نخوده.»[2]
پی نوشت:
[1]صفحه 33 کتاب
[2]پشت جلد کتاب. از متن رمان
دیدا
دو دست راست
رمان دیدا ماجرای عشق طاهر ذو الیمنین از سلسله طاهریان است به دختری به نام دیدا که این عشق سوزان بر فکر و اندیشه و آینده وی تاثیر فراوان می گذارد.
دیدا. ابراهیم میرقاسمی.نشرآموت.چاپ اول . تهران1389. 2200نسخه.256صفحه.5500تومان.
«طاهر چله جوانمردی را شروع کرده بود اما هر لحظه که چشم روی هم می گذاشت، چهره مهربان و دوست داشتنی دیدا در نظرش مجسم می شد که او را به سوی خود می خواند. خنده زیبای او، چالی که روی زنخدانش می افتاد، مژگان بلند و عاشق کشش که هستی طاهر را به باد فنا داده بود، حرکات دستان بلورینش روی تارهای تنگ، همه و همه لحظه ای طاهر را به حال خود نمی گذاشتند... دیدا هم حال و روز خوشی نداشت، در تب و تاب دیدار طاهر می سوخت اما نمی توانست با کسی چیزی بگوید دیگر کسی صدای ساز افسانه ای او را به ندرت می شنید.» [1]
دیدا رمانی است که داستانی تاریخی دارد و به زمان سلسله طاهریان بر می گردد. داستان این رمان مربوط است به دلداگی طاهر دو الیمینین به زنی به نام دیدا. طاهر ذو الیمینین وقتی برای بیعت نزد امام رضا(ع) می رود، دست چپ خود را به سوی او می گیرد و می گوید من دست خود را برای بیعت با مامون دراز کرده ام و همین صداقت باعث می شود که مورد توجه امام قرار گیرد. طاهر با اینکه ایرانى بوده و اسلام توسط خلفاى اهل تسنن به ایران وارد شده بود، علاقه داشت تا خلافت غصب شده از علویان را به آنها بازگرداند. به دلیل همین بیعت است که لقب ذوالیمینین را به دست آورده: «مردى با دو دست راست».
موضوع این رمان به این بیعت بر می گردد و در لابه لای داستان تاریخی سلسله طاهریان که اولین سلسله ایرانی بوده اند که به خلافت رسیده اند، داستان عشق طاهر به دیدا نیز مطرح شده و تاثیر شگفت این عشق بر زندگی و آینده طاهر نیز بیان می شود.
طاهرذوالیمینین، سردارایرانی مامون (خلیفه عباسی)، در سال 200هجری میزیست. او توانست امین،برادر مامون را شکست دهد و مامون را به خلافت برساند. مامون در سال 205 هجری،طاهرذوالیمنین را به فرمانروایی سرزمینهای شرقی عباسیان گماشت و طاهر،حکومتی موروثی را تشکیل داد که فقط در ظاهر تحت فرمان خلیفه بود.
پس ازحضور اعراب بر ایران، این نخستین بار بوده که فرمانروایانی از یک خاندان ایرانی، به شکل موروثی و نیمهمستقل حکومت میکردند.
در این رمان که با پس زمینه تاریخى قرن دوم هجرى جریان یافته، به مشکلات اجتماعى ایرانیان و زمینههاى روانشناختى قیام مردم خراسان در برابر حکومت اعراب که با ظهور عباسیان به اوج خود رسید پرداخته میشود.
میر قاسمی خود درباره تحقیقات این کتاب می گوید برای نوشتن آن به کتاب های «تاریخ طبرى» نوشته محمد بن جریر طبرى و «تاریخ خاندان طاهرى» اثر نفیس استاد سعید نفیسى مراجعه کرده است. با وجودی که این رمان یک رمان احساسی و عشقی است تا یک رمان تاریخی اما خواننده با تاریخ،فرهنگ و سیاست قرن دوم هجری به خوبی آشنا می شود.
ماجرای عشق طاهر و دیدا ماجرایی است که در کتاب تاریخی تنها به آن اشاره شده و میرقاسمی این اشاره را موضوع اصلی رمان خود کرده است. زبان رمان آرکائیک نیست اما حال و هوایی قدیمی دارد و خواننده امروز به خوبی می تواند با آن همراه شود.
دیدا اولین رمان میر قاسمی است و با اولین رمانش نشان داده توانایی قصه پردازی را دارد. این رمان دارای بیست و هفت فصل است که برخی از این فصول عبارتند از: رسیدن نامه صاحب برید، حمزه پسر آذرک، دیدا دردانه شهر نیشابور، چله جوانمردان، رهایی خراسان و اندیشه فردا، لشگر کشی ابن ماهان به خراسان ، جنگ با ابناوی و... .
دیدا بی جبهه گیری نیست و همسویی نویسنده با شخصیت اول داستان و اعتقادات مذهبی او بر سو گیری رمان اثر گذاشته و جا به جا حضور نویسنده را می شود در سطرهای رمان احساس کرد.
شاید اگر نویسنده حضور خود را در ماجراهایی که برای طاهر اتفاق می افتد کم رنگ می کرد تاثیر رمان دو چندان می شد.
« مردم با شروع جنگ و طنین انداز شدن صدای چکاچاک شمشیرهای دو سپاه، دروازه های شهر را بستند. طاهر با شنیدن این خبر فریاد زد:" یاران من! آنان را که در پیش روی شمایند از آنان که در پس شمایند، بازدارید و به خود سرگرم کنید! بدانید که جز کوشش و راستی چیزی شمارا به کار نیاید" طاهر نگران مردم ری بود و می ترسید که با کشیده شدن جنگ به داخل شهر، از سپاه بغداد پشتیبانی کرده و طاهر و سپاهش را دو دستی به این ماهان پیشکش کنند. »[2]
پی نوشت:
[1]پشت جلد کتاب از متن رمان
[2]صفحه 124 کتاب
زندگی یازیافته
زندگی باز یافته
رمان تشریفات از آثار کلاسیک مدرن هلند شمرده می شود که رمانی اگزیستانسیالیستی است و در آن شخصیت ها هر کدام مسئول سرنوشت و رفتار خویش اند. این رمان یکی از پر فروش ترین رمان ها است که به زبان های زیادی ترجمه شده است.
تشریفات. سیس نوتبوم. مترجم: سامگیس زندی.نشرنو.چاپ اول. تهران1391/ 2200نسخه.173صفحه.7000تومان.
«اینی روزی که زیتا ترکش کرد تصمیم گرفت خودش را بکشد، چرا که در ستون طالع بینی روزنامه ، که خودش آن را می نویسد، آمده: شیر متولد تیر ماه، همسرت او را ترک می کند. و تو خودکشی می کنی! اینی که به گز کردن خیابان های آمستردام، پی گیری اخبار بورس، تعمل درباره عشق، و هنر و نوشتن طالع بینی دل خوش بوده ، پس از خودکشی و در زندگی باز یافته اش، به دو تن از اقوامش بر می خورد.»[1]
رمان تشریفات که در سال 1980 منتشر شد از آثار کلاسیک مدرن هلند شمرده می شود و تا کنون به زبان های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، اسپانیایی، دانمارکی، سوئدی، مجاری، ترکی و استونیایی ترجمه شده است. این رمان برای اولین بار است که به زبان فارسی ترجمه می شود.
آثار نوتبوم در اروپا و به خصوص در آلمان جزو پرفروش ترین رمان ها است. تشریفات را می توان رمانی اگزیستانسیالیستی شمرد که در آن شخصیت ها هر کدام بار مسئولیت اعمال و سرنوشت خویش را به عهده می گیرند.
تشریفات رمانی است که به شکل داستان در داستان نوشته شده است. داستان هایی که در بخش های مختلف گاه از هم دور شده و گاه در هم ادغام می شوند. گاهی شخصیت هایی که در بخش های پیشین مرده اند به صحنه باز گردانده می شوند. در پایان همه بخش های مجزا در هم ذوب شده و داستانهای مختلف با وجود این که در مکان ها و زمان های مختلف روایت می شوند به هم می پیوندند.
رمان تشریفات درباره زنی است که ستون فال روزنامه می نویسد و در یکی از روزهایی که مشغول نوشتن فال روز است درباره ماه خود می نویسد. شیر متولد تیر ماه همسرت تو را ترک می کند و تو خودکشی می کنی. همین موضوع در زندگی واقعی او رخ می دهد . اینی شخصیت زن اصلی رمان است که زیتا همسرش وی را ترک می کند و او دست به خودکشی می زند.
در رمان تشریفات سه دوره زندگی شخصیت اصلی داستان روایت می شود. وقتی که وی سی ساله است که در این بخش اینی از همسرش جدا می شود و دست به خودکشی ناموفقی می زند. بخش دوم سالی که اینی بیست ساله است و توسط پدر ثروتمندش ترک می شود و عمه اش که رد اینی را برای تحویل ارث پدرش دنبال می کند و وی را به میان خانواده و فامیل می کشاند. در بخش پایانی اینی چهل ساله است وی در این بخش با یکی از عمو زاده هایش آشنا می شود و توسط وی با فرهنگ ذن زاپنی آشنا می شود. اینی شباهت های بسیاری بین فرهنگ مسیحی و فرهنگ ذن می یابد و تصور روشنی از زندگی به دست می آورد. مفهوم مرگ و خودکشی در آشنایی وی با فرهنگ ذن دگرگون شده و در پایان رمان از این که خود را زنده می یابد احساس آرامش و خوشبختی می کند.
سیس نوتبوم با نام اصلی کورنلیس یوهانس ماریا نوتبوم متولد 1933 در لاهه است. داستان نویس هلندی که تاکنون جوایز ادبی بسیاری کسب کرده و تا مرحله نوبل هم رسیده است.وی برای ستون سیاسی روزنامه های هلند می نویسد و از سفرهای زیادی که انجام داده است گزارشات زیبای ادبی نوشته است. کتاب « شبی در اصفهان» طی یکی از این سفرهای پژوهشی او به ایران در سال 1978 نگاشته شده است.از سفرها و گزارشات دیگر او می توان به کتاب « بعد از ظهری در برووی»،« یک شب در تونس» و « جاده سانتیاگو» اشاره کرد. که کتاب آخر او الهام بخش آهنگسازان اسپانیایی و هلندی بوده است. اولین رمان وی« فیلیپ و دیگران» است که جایزه فرانک را از آن خود کرد. تشریفات چهارمین رمان وی است که در سال 1980 جایزه ادبی پگاسوس و جایزه فردینان بوردویک را کسب کرد. آخرین رمان وی « روباه ها شبانه از راه می رسند» است که جایزه ادبی جغد طلایی را برای وی به ارمغان آورد.
سامگیس زندی ترجمه زیبا و روانی از این رمان به دست داده است که لذت خواندن رمان زیبای نوتبوم را دو چندان می کند. از او پیش از این کتاب های « ابر کوچک» و ترجمه کتاب « زمین مادر من است» اثر واگن لون بو منتشر شده است.
« آن شب اینی هر دو تادس را به خواب دید. اولی یخ زده و دومی غرق شده، با خوشحالی دیوانه واری در پشت پنجره اتاق خوابش ظاهر شده بودند، یکدیگر را بغل کرده بودند و با صدای بی نهایت بلندی فریاد می زدند. اینی از رختخواب بیرون آمد و به طرف پنجره رفت، شاخه های درختان، پوشیده از بلور یخ در نوسان بودند، پشت پنجره چیز دیگری برای تماشا نبود. پس مطمئنا دو دنیا وجود داشت، دنیایی که تادس ها در آن بودند، و دنیایی که تادس ها در آن نبودند. و اینی خوشحال بود که هنوز در این دنیای دوم است.» [2]
پی نوشت:
[1]پشت جلد کتاب
[2]صفحه 173 کتاب